LÍBRANOS DE PESTES E MALES SANTO ROQUE PEREGRINO: A RELACIÓN ENTRE PORTONOVO E SAN ROQUE

DEBUXO DO AUTOR

Ao longo da Idade Media e ata ben entrado o século XIX, as pestes foron unha das maiores ameazas para a vida nas vilas e cidades europeas. A falta de hixiene, a escasa salubridade e o descoñecemento médico propiciaban a expansión de enfermidades infecciosas e altamente contaxiosas como o cólera, a lepra, a peste bubónica ou a sífilis. Estas enfermidades, temidas pola súa letalidade, eran interpretadas moitas veces como castigos divinos, o que levou á poboación a buscar refuxio espiritual na fe e na protección dos santos. 

En moitas vilas, esta devoción concreta cristalizou ao redor de figuras relixiosas que, pola súa vida e obra, foron consideradas valedoras fronte á peste. Entre elas, destaca de xeito especial San Roque, cuxo culto se estendeu por toda Europa como abogado contra as epidemias. Este nobre francés, nado en Montpellier no ano 1295, renunciou aos seus bens e partiu como peregrino a Italia, onde se consagrou a coidar os enfermos de peste. A tradición conta que curou a moitos, ata que el mesmo contraeu a enfermidade. Para evitar contaxios, retirouse a un bosque onde, milagrosamente, un can acudía cada día cun pan para lle dar de comer e lamberlle a ferida da perna. Esta imaxe do santo acompañado do can converteuse nun dos seus símbolos máis recoñecibles.

A súa figura, envolta en lendas, tomou forza especialmente en contextos de crise sanitaria.

En Galicia, hai rexistros de relixiosos como o franciscano Xoán de Navarrete, quen en 1525 chegou a Pontevedra durante unha epidemia. Alí, no templo de San Bartolomeu, asegurou que a peste cesaría e que durante 50 anos non volvería afectar a vila —promesa que, segundo a tradición, se cumpriu. Logo de predicar tres días en Portonovo, faleceu o 14 de outubro de 1528, sendo trasladado por mar á igrexa de San Francisco en Pontevedra, onde foi enterrado. En Nantes, no lugar de O Santo, hai unha capela dedicada a este fraile franciscano. 

Foi precisamente nesta realidade histórica onde Portonovo, como vila mariñeira exposta aos perigos do mar e das epidemias, procurou a protección de San Roque, e o seu culto arraigou con forza. O día 19 de marzo de 1772, un grupo de 30 mariñeiros de Portonovo reuniuse para constituír un gremio de mareantes, e nese acto proclamaron como protector e avogado ao glorioso San Roque. Dous anos despois, en 1774, comezou a celebrarse a súa festa na capela da vila, tal e como consta en documentos históricos.

DEBUXO DO AUTOR

Dende entón, San Roque converteuse nun símbolo da identidade e da fe popular de Portonovo, sendo invocado non só como protector contra a peste, senón como gardián da comunidade en tempos difíciles. Como di o refrán local:

"Como sexa é de Portonovo mariñeiro, San Roque patrón ten que ser o primeiro." 

Así, entre a historia e a devoción, a figura de San Roque continúa viva, mantendo o seu lugar como patrón e referente espiritual desta vila do municipio de Sanxenxo.

- GUILLERMO RODIÑO (2026)