O cruceiro maldito de San Fiz de Solovio: o erro de cantería que negou a oración e iniciou a lenda

DEBUXO DO AUTOR

A historia deste cruceiro, que comezou a súa existencia a comezos do século XVIII, está ligada á traxedia de Manuel Joseph Ramírez de Arellano y Sotomayor. Manuel era fillo dunha familia fidalga. As fontes e documentos da época recollen que, no ano 1718, Ramírez de Arellano se achegou ás fincas que daquela conformaban as terras de Conxo e alí atopou a morte. As versións diverxen: algunhas relatan que pereceu ao baterse en duelo, mentres que outras sosteñen que foi atacado por uns homes emboscados na noite.

Para honrar a memoria do seu fillo e sinalar o lugar exacto da desgraza, a súa nai, Isabel de Sotomayor, encargou e pagou a creación e colocación dun cruceiro.

A Grave Confusión do Pedestal

Naquel tempo, os canteiros gozaban de liberdade para gravar as inscricións como cadraba. Esta práctica tivo consecuencias insólitas no pedestal que encargou Dona Isabel.

A intención da nai era deixar unha súplica clara: "AQUI FINO D. MANVEL JOSEPH RAMIREZ DE ARELLANO RVEGUEN A DIOS POR EL AÑO DE 1718".

Con todo, ao traballar a pedra, o artesán separou a última sílaba do apelido Arellano e moveuna á liña seguinte xunto coa súplica á divindade. O resultado foi unha mensaxe que cambiou radicalmente o seu sentido: "AQUI FINO D. MANUEL JOSEPH RAMIREZ DE ARELLA NO RUEGUEN A DIOS, POR EL AÑO DE 1718".

A inscrición, lida literalmente, parecía ordenar: "NON ROGUEDES A DEUS POR EL". Esta grave efortuíta confusión fixo que, durante moito tempo, a xente considerase o monumento como o cruceiro maldito.

Non foi ata que o historiador Pérez Constanti revelou que a mensaxe era inocente e que o erro se debía unicamente á partición do apelido Ramírez de Arellano, cando se puido despexar a sombra do infortunio que o perseguía.

As Vicisitudes da Pedra Peregrina

A partir do século XIX, este monumento relixioso comezou a súa viaxe por Santiago, acumulando vicisitudes. O cruceiro atopábase inicialmente na rúa de Matacáns, que indicaba o lugar do infortunio que lle custou a vida a Ramírez.

Por mor das obras do Ensanche compostelán, foi movido á Praza de Fonseca. Finalmente, foi trasladado á súa localización actual en San Fiz de Solovio, preto do Mercado de Abastos, onde aínda hoxe, se a luz acompaña, se pode ler a gravura.

Aínda que o cruceiro se moveu da zona de Conxo, a memoria de Ramírez de Arellano perdura no tecido urbano moderno: o lugar onde fora orixinalmente colocado está hoxe sinalado polo nome das 212 vivendas sociais construídas en 1960, coñecidas como as Casas de Ramírez.

Este monumento é un dos catro cruceiros de Conxo, tamén coñecido como o Crucero de Conjunto, unha circunstancia que dificultou a identificación e seguimento da historia particular de cada un.

GUILLERMO RODIÑO (2025)