A Virxe Encinta na Igrexa de Santa María Salomé (Santiago de Compostela)

 

VIRXE ENCINTA. DEBUXO DO AUTOR

Introdución

No corazón do casco histórico de Santiago de Compostela, na Rúa Nova 31, érguese unha das pequenas xoias menos coñecidas da arte sacra galega: a Igrexa de Santa María Salomé, nai do apóstolo Santiago o Maior e de San Xoán Evanxelista. 

Esta igrexa, de orixe románico do século XII e ampliacións ata o XVIII, alberga un dos exemplos máis singulares da iconografía mariana: unha imaxe da Virxe Maria en estado de xestación («encinta») sobre a súa portada. 

Un templo singular

Fundada durante o bispado do arcebispo Diego Xelmírez no século XII, esta igrexa foi erixida nunha época de impulso urbanístico e xacobeo en Santiago. Na súa arquitectura conflúen o románico primitivo, a portada de tres arquivoltas, e elementos posteriores —como a Torre barroca do século XVIII— que amosan a longa historia e transformación do edificio. Resulta notable que sexa a única igrexa de España dedicada a Santa María Salomé, nai dos apóstolos Santiago o Maior e San Xoán. 

A iconografía da Virxe encinta

Na portada románica —coa triple arquivolta sustentada por capiteis—, sobre a crave, aparece unha imaxe sedente da Virxe co Neno nos seus brazos. A ambos os dous lados hai dúas esculturas, unha representando ao anxo da Anunciación e outra á Virxe en estado de xestación.

A estatua da Virxe encinta —colocada no lado do Evanxeo ou da Epístola segundo algúns estudos— posúe unha man sobre o ventre abultado e outra levantada, como se saudase ao transeúnte, o que resulta moi inusual na arte cristiana hispánica. A representación da maternidade de María así enfatizada, subliña o misterio da Encarnación e a natureza humana de Cristo, aspectos que teñen gran relevancia na iconografía mariá. 

Por que é relevante?

Tráta­se dunha das poucas esculturas medievais na Península que amosan a Virxe em­bara­zada, o que a converte nun exemplar singular.

Ao camiñar pola Rúa Nova pode pasar desapercibida, pero ao reparar nela, descóbrese un símbolo de gran forza visual e simbólica.

En resumo, na pequena igrexa de Santa María Salomé, entre as pedras centenarias de Santiago de Compostela, emerxe unha imaxe que conmociona pola súa combinación de ternura, heroicidade e misterio: a Virxe que espera, que leva no seu ventre o Verbo, e que con mans postas transmite unha mensaxe de vida. É un recordo de que a arte religiosa non se limita ao remanso tranquilo, senón que tamén protesta, sorprende, interroga. E, sobre todo, conecta o humano co divino.

GUILLERMO RODIÑO (2025)